Howl’s Moving Castle (Lâu Đài Bay Của Pháp Sư Howl) do Hayao Miyazaki “cầm trịch” vẫn luôn là một trong những bộ phim được yêu thích nhất của Studio Ghibli suốt hơn 2 thập kỷ qua, không chỉ bởi hoạt hình xuất sắc, bối cảnh fantasy huyền ảo, mà còn bởi câu chuyện lấy chủ đề về tình yêu. Ra mắt vào năm 2004, bộ phim đến nay vẫn tiếp tục thu hút khán giả mới lẫn cũ, đứng thứ 9 trong danh sách phim hoạt hình Nhật Bản có doanh thu cao nhất mọi thời đại, và tiếp tục nhận được lời khen có cánh đến từ giới phê bình. 21 năm sau, phim vẫn được nhắc đến, và xem đi xem lại nhiều lần. Một phần sức sống bền bỉ của bộ phim đến từ cách hé lộ câu chuyện theo thời gian. Howl’s Moving Castle trở nên huyền diệu hơn sau mỗi lần xem lại. Những câu thoại và chi tiết tưởng chừng nhỏ nhặt mang một ý nghĩa mới khi toàn bộ câu chuyện được hé lộ. Trong khi thể loại anime lãng mạn tràn ngập bi kịch, sự độc hại, và mô típ rẻ tiền được tạo ra để gây ấn tượng, thì mối quan hệ của Sophie và Howl giữ chân người xem nhờ sự trưởng thành của nhân vật, ý định chân thành, và chiều sâu cảm xúc. Câu chuyện tình yêu của họ không phai nhạt khi phim kết thúc. Ngược lại, nó càng trở nên sâu sắc hơn – và đó chính là lý do vì sao nó vẫn được xem là anime lãng mạn hay nhất mọi thời đại. Vòng lặp thời gian tiết lộ rằng Howl đã dành trọn đời mình để tìm kiếm Sophie Howl’s Moving Castle được phóng tác từ tiểu thuyết giả tưởng cùng tên của Diana Wynne Jones (1986), giữ nguyên nhân vật chính và cốt truyện, nhưng định hình lại khía cạnh cảm xúc của câu chuyện. Thay đổi quan trọng nhất của Hayao Miyazaki là thêm vào vòng lặp thời gian, qua đó hé lộ bản tính không yên của Howl và lâu đài bay của anh từ trước đến nay luôn gắn liền với Sophie. Sự thật này chỉ trở nên rõ ràng vào thời điểm cao trào của bộ phim, khi Howl và Calcifer đều cận kề cái chết, và lâu đài sụp đổ. Sophie du hành xuyên thời gian về quá khứ, chứng kiến Howl thời trẻ gắn kết trái tim mình với Calcifer. Điều này giúp cô tìm ra cách cứu cả hai người. Cô bảo Howl thời trẻ hãy tìm cô trong tương lai mà không ngờ hành động ấy là khởi đầu cho toàn bộ câu chuyện. Khi lần đầu giải cứu Sophie khỏi bàn tay của hai tên lính, Howl đã nói, “Em đây rồi, người yêu dấu. Xin lỗi vì anh đến trễ. Anh đã tìm em khắp nơi.” Thoạt nghe, câu nói ấy giống như lời nói dối ngọt ngào, nhưng thực chất đó là lời thú nhận chân thành. Howl đã cất công tìm kiếm cô suốt từng ấy thời gian. Ngoài ra, nếu để ý kỹ, bạn sẽ thấy Howl đeo chiếc nhẫn chứa đựng hình bóng Calcifer, phát sáng khi chạm vào vai Sophie, báo hiệu đã tìm đúng người. Khi họ hội ngộ, lời nguyền đã khiến Sophie già đi 60 tuổi. Chi tiết này không được tiết lộ, nhưng nhiều manh mối cho thấy Howl nhận ra Sophie dù cô đang mang lời nguyền. Một trong những khung hình hiếm hoi cho thấy Howl biết rõ tuổi thật của Sophie, và anh không bao giờ gọi cô là “Bà ngoại” như lời cô đã dặn, mà luôn trìu mến gọi cô là “Sophie.” Ngay cả khi Sophie mang lời nguyền, Howl vẫn không ngần ngại giao lâu đài cho cô trông coi – điều anh chưa từng làm với bất kỳ ai khác. Calcifer vốn nổi tiếng khó hợp tác lại nghe theo Sophie, ban cho cô đặc quyền mà không ai khác có được trong suốt bộ phim. Howl thậm chí còn xây dựng lại lâu đài để cô có chỗ cho “gia đình” mới của mình, phù thủy xứ Waste và Heen, và còn thêm cánh cổng dẫn thẳng đến cửa hàng nón của cô. Đúng như phong cách đặc trưng của Studio Ghibli, câu chuyện không được dẫn dắt bằng những đoạn hội thoại dài dòng, và không có khung hình nào bị lãng phí. Mọi lời nói và hành động của Howl đều ẩn chứa dụng ý, chỉ trở nên rõ ràng khi nhìn lại, biến anh chàng đào hoa, lăng nhăng như miêu tả ban đầu thành người khao khát tìm kiếm không ngừng nghỉ. Cuộc đời của anh chỉ xoay quanh việc tìm kiếm Sophie. Anh xây dựng lâu đài để tìm cô. Mối tình lãng mạn của họ mang một ý nghĩa hoàn toàn mới sau mỗi lần xem lại khi biết rằng Howl luôn đi tìm Sophie suốt từng ấy thời gian. Sophie trở thành nữ cường nhân trong câu chuyện tình của mình Howl’s Moving Castle ra mắt vào năm 2004, thời điểm nhân vật nữ chính mạnh mẽ còn khá hiếm hoi trong anime, ngoại trừ các tác phẩm của Studio Ghibli. Những nhân vật như San trong Princess Mononoke và Chihiro trong Spirited Away được định hình bởi lòng dũng cảm và sự tự chủ, nhưng tình yêu chưa bao giờ là mối quan tâm chính của họ. Sophie thì khác, vì câu chuyện của cô là một câu chuyện tình lãng mạn đích thực, và cô vẫn là nữ cường trong câu chuyện ấy. Mở đầu phim, nhân vật nữ chính Sophie không có gì nổi bật. Cô không xinh đẹp xuất chúng, không sở hữu khả năng đặc biệt, không có quá khứ bi thương, cũng như sức mạnh tiềm ẩn chờ ngày được đánh thức. Lời nguyền
Sinh năm 1941 tại Nhật Bản, Hayao Miyazaki không chỉ là đạo diễn hoạt hình với những tác phẩm vẽ tay nổi tiếng như My Neighbor Totoro, Spirited Away, Princess Mononoke hay Howl’s Moving Castle, ông còn là người đã dành cả đời để vẽ, kể chuyện, và suy nghĩ về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, giữa ước mơ và thực tại. Đối với nhiều người học vẽ, Miyazaki giống như một người thầy thầm lặng. Ông không trực tiếp dạy chúng ta cách cầm bút, nhưng qua từng khung hình, ông dạy ta cách nhìn thế giới chậm hơn, sâu hơn, và nhân hậu hơn. Phong cách vẽ của Hayao Miyazaki không dựa trên sự cầu kỳ hay hoàn hảo về giải phẫu mà nó luôn mang cảm giác gần gũi với những nét vẽ mềm mại, tiết chế. Nhân vật của ông được tạo hình giản dị, nhưng nhờ vào những cử động được diễn hoạt chi tiết, chúng luôn tràn đầy sức sống qua từng khung hình. Màu sắc trong tác phẩm của ông thường là những gam màu thiên nhiên dịu nhẹ của đất, trời, gió, và nước. Chúng luôn khiến người xem rung động. Với người theo đuổi con đường họa sĩ, hành trình nghệ thuật của Miyazaki khiến ta suy ngẫm hơn về việc học quan sát cuộc sống trước khi học vẽ đẹp, và luôn nghĩ về không khí, cảm xúc của bức tranh trước khi đi vào chi tiết, bởi điều đó mới chính là yếu tố thổi hồn vào tác phẩm. Điều truyền cảm hứng lớn nhất từ Hayao Miyazaki không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà ở thái độ làm nghề. Ở tuổi 85, ông vẫn là biểu tượng cho sự bền bỉ, không thỏa hiệp. Ông vẽ chậm, quan sát nhiều và không vội tìm phong cách. Phong cách của ông hình thành từ việc nhìn rất lâu vào cuộc sống, từ sự kiên nhẫn với từng chuyển động nhỏ. Cảm ơn ông vì đã chứng minh rằng nghệ thuật không cần ồn ào để tồn tại lâu dài, rằng một người họa sĩ vẫn có thể đi rất xa chỉ bằng sự kiên nhẫn, chân thành, bằng tình yêu dành cho sự sống và niềm tin vào từng câu chuyện mình muốn kể. *Nguồn: Los Angeles Times
Studio Ghibli là một trong những hãng phim hoạt hình nổi tiếng trên thế giới với phong cách hoạt hình vẽ tay tuyệt đẹp, những câu chuyện lay động lòng người, cùng những nhân vật khó quên. Trong kho tàng phim đồ sộ của hãng có những tác phẩm ít người biết đến, và không được đánh giá cao, nhưng chúng lại là kiệt tác chờ ngày được khám phá. Porso Posso là một tác phẩm như thế, ra mắt vào năm 1992 dưới sự cầm trịch của đạo diễn Hayao Miyazaki. Mặc dù ra mắt cách đây hơn ba thập kỷ, song giờ đây Porco Rosso đã trở nên ý nghĩa và mang tính thời sự hơn bao giờ hết. Bộ phim vẫn trung thành với phong cách và chủ đề đặc trưng của Ghibli, nhưng nó lại nổi bật nhờ lối khai thác sâu sắc chưa từng có về sự vỡ mộng của một người đàn ông trong hành trình tìm lại quá khứ, bản sắc, và mục đích sống trong thời hậu chiến. Porco Rosso là một kiệt tác bị đánh giá thấp của Studio Ghibli Porco Rosso lấy bối cảnh vùng biển Adriatic vào cuối những năm 1920 và đầu những năm 1930, thời kỳ Châu Âu vẫn còn chao đảo sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, và chủ nghĩa phát xít đang trỗi dậy ở Ý. Giữa lúc căng thẳng chính trị gia tăng, kinh tế khó khăn, và ngành hàng không phát triển nhanh như vũ bão, Porco, cựu phi công Ace* có tên thật là Marco Pagot, đã tự nguyện lui về ở ẩn. Bộ phim cân bằng giữa bối cảnh lịch sử với những khoảnh khắc mang đậm chất phiêu lưu và yếu tố kỳ ảo đặc trưng của Ghibli, thể hiện rõ nét nhất qua diện mạo của Porco – chú heo mang hình hài con người. Porco Rosso là một trong những bộ phim đánh dấu sự trưởng thành vượt bậc của Studio Ghibli, xoay quanh nhân vật chính phức tạp, cùng chủ đề mang đậm màu sắc chính trị, khiến nó trở nên khác biệt so với những bộ phim khác của hãng. Là một thợ săn tiền thưởng, Porco đấu với không biết bao nhiêu tên không tặc cho đến một ngày anh bị thách đấu bởi một phi công Mỹ trong băng không tặc, Donald Curtis. Với sự giúp đỡ của người bạn lâu năm, Gina, và thợ máy trẻ đầy nhiệt huyết, Fio, anh sửa chữa máy bay để chuẩn bị cho trận quyết đấu trên không – nơi không chỉ thử thách kỹ năng bay lượn của anh. Phim của Miyazaki mang đậm tính chiêm nghiệm. Bên cạnh những khoảng khắc tươi vui, phim còn dành thời gian để khắc họa sự vỡ mộng, lòng tự hào, và lý tưởng của Porco trong một thế giới không hoàn hảo và luôn thay đổi. Câu chuyện đầy tính biểu tượng, khiến cho đến nay, nó vẫn là một trong những tác phẩm đáng nhớ của hãng phim. Chủ đề của Porco Rosso vừa phổ quát, vừa mang tính vượt thời gian Lấy bối cảnh Châu Âu trong thời kỳ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới – thời kỳ bất ổn chính trị và sự trỗi dậy của chủ nghĩa phát xít – Porco Rosso đã làm được điều mà ít bộ phim hoạt hình nào làm được. Nước Ý khi đó đang trong quá trình tái thiết sau sự tàn phá của Thế chiến thứ I, ảnh hưởng tới sinh mạng của hàng triệu con người, và khiến Porco chọn cách sống ẩn dật. Porco Rosso không che đậy quá khứ từng là phi công của Porco, mà trái lại còn trân trọng nó. Phim khắc họa vẻ đẹp của những chuyến bay mà không làm mất đi sức nặng của bối cảnh lịch sử và quá khứ của Porco. Câu chuyện xoay quanh hậu quả của chiến tranh, được kể qua hồi ức và những giấc mơ về những người bạn đã mất của Porco, dần hé lộ lý do vì sao anh chọn lui về ở ẩn. Hình ảnh Porco trong hình hài của một chú heo là phép ẩn dụ trực quan cho sự vỡ mộng và mong muốn thoát khỏi chế độ thối nát. Chấn thương tâm lý và mặc cảm tội lỗi của người sống sót khiến Porco ngại kết nối với những người xung quanh, dẫn đến cảm giác bị xa lánh sâu sắc hơn bao trùm lên sự cô lập của anh. Thế nhưng, những mối quan hệ mà anh duy trì và vun đắp trong suốt bộ phim, đặc biệt với Fio, dần kéo anh trở lại, trong khi Gina vẫn là sợi dây liên kết với phần người của anh. Bằng cách khai thác nỗi sợ đánh mất chính mình vì những tổn thương trong quá khứ và niềm khao khát được kết nối, Porco Rosso vẫn xoay quanh những chủ đề phổ quát, mang tính vượt thời gian, chạm đến trái tim khán giả qua nhiều thế hệ. Cùng với sự cân bằng giữa yếu tố hài hước, phiêu lưu, và u buồn, bộ phim đem đến trải nghiệm khó quên cho người xem. Phim của Studio Ghibli là tiếng nói phản kháng chủ nghĩa độc tài Nước Ý dưới thời Mussolini tuy phủ bóng đen lên phim, nhưng không làm lu mờ câu chuyện chính xoay quanh Porco. Tuy nhiên, sự trỗi dậy của chủ nghĩa phát xít vẫn luôn âm thầm hiện diện trong phim, thể hiện qua việc Porco mong muốn duy trì quyền tự do cá nhân và từ chối tham gia lực lượng không quân. Miyazaki lên tiếng chống lại chế độ độc tài và phát xít thông qua sự vỡ mộng của Porco về chủ nghĩa dân tộc và tính biểu tượng đằng sau hình hài giống heo của anh. Dù quá khứ trước đây từng là phi
Phỏng vấn đạo diễn Hayao Miyazaki về phim hoạt hình gây tranh cãi The Wind Rises Bao năm qua, mỗi khi nhắc đến Hayao Miyazaki, fan hâm mộ đều nói bằng giọng kính phục. Với thiết kế nhân vật phong phú, đẹp mắt, chủ đề câu chuyện sâu lắng, những bộ phim hoạt hình của ông – trong đó có phim Spirited Away đoạt giải viện hàn lâm Nhật Bản – thường xuyên phá vỡ kỷ lục doanh thu phòng vé tại Nhật Bản. Vì vậy, chẳng có gì khó hiểu khi dư luận xôn xao về việc ông tuyên bố giã từ sự nghiệp sau khi cho ra mắt bộ phim cuối cùng The Wind Rises (Gió Nổi). Câu chuyện trong phim The Wind Rises không chỉ khác với những tác phẩm trước đây của ông, mà nó còn dấy lên tranh cãi trên toàn nước Nhật. Dựa trên nhân vật có thật trong lịch sử, The Wind Rises xoay quanh câu chuyện về mối tình đẫm nước mắt của chàng kỹ sư máy bay Jiro Horikoshi trong bối cảnh xã hội Nhật Bản vào những năm đầu Thế chiến thứ hai. Được đề cử giải Oscar, The Wind Rises chủ yếu được trình chiếu tại Mỹ, do ông biết trước nó sẽ vấp phải làn sóng tranh cãi dữ dội tại quê hương ông. Trong cuộc phỏng vấn với Dan Sarto, nhà phát hành kiêm tổng biên tập của Animation World Network, Hayao Miyaki chia sẻ cảm xúc và lý do tại sao mình viết câu chuyện này, cũng như những khó khăn, thử thách mà ông phải đối mặt trong quá trình làm phim. Dan Sarto: Tại sao ông sáng tác câu chuyện này? Câu chuyện có gì hấp dẫn đến mức thôi thúc ông vẽ manga, làm phim về nó? Hayao Miyazaki: Ban đầu, tôi vẽ manga như một sở thích. Nhà sản xuất Suzuki xem qua nó, rồi nói, “Tại sao anh không dựng thành phim?” nhưng tôi nhiều lần từ chối với lý do dựng thành phim sẽ không hay lắm. Bộ phim phù hợp cho người lớn hơn là trẻ em. Bên cạnh đó, ê-kíp được tuyển vào làm việc tại Studio Ghibli không am hiểu nhiều về lịch sử. Tôi nghĩ sẽ mất nhiều thời gian dạy lịch sử cho họ. Vẽ máy bay thời xưa cũng là thử thách không nhỏ. Tuy nhiên, sau nhiều lần bàn bạc, cân nhắc kỹ lưỡng, cuối cùng, tôi và nhà sản xuất đã đi đến quyết định dựng thành phim. Dan Sarto: Chủ đề câu chuyện có điểm đặc biệt nào khiến ông tâm đắc và mong muốn dựng thành phim? Hayao Miyazaki: Tôi nhớ mình lớn lên trong những năm tháng cuối cùng của Thế chiến thứ hai. Cha mẹ tôi sống vào thời trước khi Nhật Bản tham gia Thế chiến thứ hai. Tôi không biết gì nhiều về những chuyện xảy ra trong giai đoạn này, ngoại trừ hai người mà tôi quan tâm nhất, Jiro Horikoshi và Hori Tatsuo. Tôi chứng kiến cả hai trải qua nhiều đau khổ và bi kịch trong chiến tranh. Tôi biến họ thành nhân vật chính trong bộ phim của mình. Dan Sarto: Ban đầu, ông từ chối dựng thành phim với lý do nó không phù hợp. Bây giờ, câu chuyện đã được dựng thành phim, ông nghĩ bọn trẻ có yêu thích nó hay không? Bộ phim có ý nghĩa đối với trẻ em và người lớn hay không? Hayao Miyazaki: Một thành viên trong ê-kíp nói cho dù hiện tại bọn trẻ chưa hiểu ý nghĩa của bộ phim, nhưng một khi bộ phim đã in sâu vào tâm trí chúng, một ngày nào đó chúng sẽ hiểu thôi. Tôi nói đùa với ê-kíp rằng làm xong bộ phim này là chúng tôi đang tự đào huyệt chôn mình [cười]. Dan Sarto: Thật may là làm xong bộ phim, ông chưa phải đào cái huyệt nào cả. Xin ông cho biết những khó khăn, thử thách mà ông và ê-kíp gặp phải trong quá trình làm phim? Hayao Miyazaki: Thứ nhất, bộ phim kể về thời kỳ khác hẳn với thời đại chúng ta sống hiện nay. Người Nhật Bản thời đó có cách đi đứng, ăn mặc khác hẳn với bây giờ. Ví dụ, ở nhà, họ ngồi trên chiếu tatami, ra đường, họ mặc kimono. Chúng tôi cần tìm hiểu cặn kẽ lối sống của họ. Chúng tôi sử dụng những bức ảnh cũ làm tư liệu tham khảo. Chúng tôi cố tưởng tượng Nhật Bản có diện mạo ra sao vào thời kỳ không ô nhiễm không khí như hiện nay. Đó là một trong những thử thách lớn nhất mà chúng tôi gặp phải trong quá trình làm phim. Nói về bản thân, năm 40 tuổi, tôi đã đạt được điều mình hằng mong ước từ thuở nhỏ. Sau đó, thử thách lớn nhất là phải tìm kiếm câu chuyện có chủ đề thật hay để dựng thành phim. Nó giống như mò mẫm đi trong phòng tối, không biết mình sẽ đi đến đâu. Dan Sarto: Tôi tin chắc trong mấy tháng qua có cả ngàn người hỏi ông câu hỏi này, và giờ tôi xin mạn phép làm người thứ 1001 hỏi lại ông câu hỏi đó. Tôi nghe có người đồn đoán đây sẽ là bộ phim cuối cùng trong sự nghiệp của ông. Tuy nhiên, tôi cũng nghe có người nói điều ngược lại. Vậy xin cho tôi hỏi đây có phải là bộ phim cuối cùng của ông hay không? Ông có dự định giải nghệ hay không? Hayao Miyazaki: Tại buổi họp báo, tôi lẽ ra không nên nói với mọi người rằng mình sẽ giải nghệ. Những người hiểu tôi nhất định sẽ không tin lời tôi [cười]. Tôi nghĩ Wind Rises sẽ không phải là bộ phim cuối cùng khi tôi bấm máy. Tôi chỉ nghĩ, “Đây sẽ là
